OranjelogoDe Huizen van Oranje en NassauNassau
Begrafenis Prins Willem van Oranje
Vlag BelgieVlag NederlandGouden KroonVlag LuxemburgVlag Duitsland

Familiegraven van Oranje en Nassau

Koninklijke Crypten Delft

Volgens een overlevering knielde in 1351 de als zonderling bekend staande bedelaar Symon op de Grote Markt te Delft. Ene Jan Col, een inwoner
van de stad, bracht de bedelaar wat eten. Toen beide mannen omhoog keken, zagen ze een gouden kerk, gewijd aan de Moeder Gods, aan Maria.
De bedelaar overleed kort daarop, maar Jan Col bleef dertig jaar lang op dezelfde januaridag het visioen van de gouden kerk zien. Hij verkondigde
de overtuiging dat Maria wilde dat er op die plek, die destijds dienst deed als galgenveld, een kerk zou verrijzen. Twee 'sonderlinge devote Bagynen'
steunden Jan Cols verzoek en na dertig jaar werd door het stadsbestuur besloten op de betreffende plek inderdaad een kerk neer te zetten,
gewijd aan Maria.

Deze kerk was de tweede kerk van Delft en werd daarom de Nieuwe Kerk genoemd. Oorspronkelijk was de kerk van hout, maar al snel werd er een
stenen basiliek omheen gebouwd. Tijdens de bouw van de stenen basiliek werd Sint Ursula de tweede beschermheilige van de kerk naast Maria.
Op 6 september 1496, 100 jaar na de start van de bouw, was de toren af. Later zou de kerk nog uitgebreid worden. De Nieuwe Kerk werd, nadat
Breda onmogelijk was geworden door de oorlog met Spanje, de bakermat voor het geslacht van Oranje-Nassau als het ging en gaat om
teraardebestellingen van leden van dit Huis. Er kwamen twee ruimten waarin de nakomelingen van Oranje-Nassau konden worden bijgezet.

Direct na het sluiten van het Twaalfjarig Bestand (1609) besloten de Staten van Holland tot het oprichten van het praalgraf ter ere van de Vader des
Vaderlands, Willem van Oranje, die op 10 juli 1584 door Balthasar Gerards was doodgeschoten. Dit ter vervanging van het eerste, povere monument
dat bestond uit een gemetselde katafalk, zwart geverfd om hem op marmer te doen lijken. Echter pas in 1614, na het verzoek van Prinses-Weduwe
Louise de Coligny
om vaart te zetten achter een `eerlycke sepulture' voor haar gemaal, werd de opdracht verstrekt aan beeldhouwer-architect
Hendrick de Keyser (1565-1621). Deze liet zich beïnvloeden door het zeer fraaie grafmonument in Saint-Denis van de Franse Koning Henri II en
diens gemalin
Catherina de Medici, dat werd ontworpen door beroemde Franse architect Germain Pilon. Het bestaat uit een bronzen
vrouwenbeeld met een gouden hoed op haar hand waarop staat geschreven; 'Aurea Libertas', Gouden Vrijheid.

Oude platen van het Grafmonument Prins Willem I 'de Zwijger"van Oranje, a.k.a. Vader des Vaderlands

Helaas overleed De Keyser vlak voor voltooiing. Onder leiding van zijn zoon Pieter de Keyser (1595-1676), die hem als stadssteenhouwer van Amsterdam
opvolgde, kwam het Praalgraf in 1623 gereed. In de crypte daaronder rustte behalve Prins Willem van Oranje toen ook diens vierde vrouw, Louise de
Coligny (1555-1620), moeder van Frederik Hendrik, die daarin op 24 mei 1621 bijgezet was. Zij kwam dus nog onder de armoedige grafzerk van haar man
terecht. Prins Maurits (1567-1625)is de eerste die onmiddellijk onder het huidige monument ter aarde werd besteld, en wel op 26 september 1625.

In het jaar 1752 vond een uitbreiding van de kelder plaats en tevens een vervanging van de hulsels van de oude kisten, waarvan het hout aangetast was,
door nieuwe loden kisten. Op 29 juni 1820 gaf Koning Willem I opdracht aan de Rijksbouwmeester tot het onderzoeken van mogelijkheden voor een
veel grotere uitbreiding van de ruimte. Daartoe moesten eerst enige bestaande graven, welke op dat moment eigendom waren van het Gasthuis te Delft,
aangekocht worden. Twee jaar later, in juni 1822, werd de nieuwe grafkelder opgeleverd. Het achtergedeelte van het koor was nu met enige treden
verhoogd, zodat het praalgraf zelf lager kwam te liggen.

v.l.n.r. V.E.L. de Stuers (1890) en E.A. Tilly (1890)

De tekening (linksboven) van de Oude Grafkelder, gaf bij het vervaardigen ervan een hoogstwaarschijnlijk juister beeld van de ligging der kisten.
Het werd gemaakt vanuit het gezichtspunt van de oude toegang, dus voor het monument. Dit deel bevat veel minder kisten dan de nieuwe, is van de
hand van Mr. Victor Eugene Louis de Stuers en werd vervaardigd in 1890. Hij was de hoogste ambtenaar voor Kunsten onder de toenmalige
Minister Heemskerk. Aldus was hij in die periode kennelijk beheerder van de Grafkelder, gemachtigd om af te dalen in de Crypte en daarvan heeft hij
een oneigenlijk gebruik gemaakt. Daarmee behoren we blij te zijn, omdat nu het een en ander bekend is geworden over deze Grafkelder en
wie daarin zijn bijgezet. Helaas zijn de kisten (3 stuks) en daarbij passende namen niet helemaal bekend maar de rest wel.

Er staan o. m. kisten (linksonder) van Prins Willem van Oranje (Willem I, de Zwijger) en daarnaast Prinses Louise de Coligny
- zijn 4e echtgenote - (lichaamsvormige loden kist). Er boven liggen Prins Maurits (linksboven, de kist is zo groot vanwege het harnas (GOUD)
waarin hij werd bijgezet en Prins Frederik Hendrik (rechtsboven). Op de grafkist rechtsmidden staat het jaartal 1642 vermeld.

De schets van de Nieuwe Kelder werd vervaardigd door de Franse journalist E.A. Tilly in 1890 die de kans van zijn leven kreeg, voordat
Koning Willem III werd bijgezet. Zoals men kan constateren heeft hij daar een juist gebruik van gemaakt en zodoende weten we nu hoe de Nieuwe
Grafkelder eruit ziet. De grote kist rechtsboven, tweede portaal is van Koning Willem I en bevat drie kisten een van mahonie, een van eikenhout
en tenslotte een van lood
. De kist eronder, met wieltjes, zou weleens van Prins Alexander der Nederlanden kunnen zijn.
(zoon van Koning Willem III).

De verzegeling der kisten is duidelijk te zien (touwen met de zegels der bijgezette vorstelijke personen). Kenmerkend is ook dat de bloem- en grafkransen
uit al die jaren zijn blijven liggen. De kaarsenstandaards zijn al heel erg oud en worden tegenwoordig niet meer gebruikt daar er elektrisch verlichting,
een aantal jaren geleden, werd aangelegd. De in 1820 overleden Prinses Wilhelmina, gemalin van stadhouder Willem V, die in Apeldoorn begraven was,
kwam als eerste hierin.

Iets verder treft men de sarcofaag van Prinses Pauline (1800-1806), dochter van Willem I en Wilhelmina van Pruisen, die eerst begraven lag op het
landgoed Freienwalde bij Berlijn. In 1911 kwam `het kistje van Pauline' naar Delft waar het in de grafkelder tussen de ouders geplaatst werd.
De steen die het graf in Duitsland sierde, volgde later en bevindt zich thans achter in de kerk, rechtboven de nieuwe grafkelder.

De Crypten

Direct onder de sluitsteen treft men een stenen trap, die overigens niet de enige toegang vormt.

Naast het praalgraf bevindt zich namelijk een klein luik met eronder een smalle trap die eveneens naar de kelders leidt. Onder toezicht van de Burgemeester van Delft, die van oudsher sleutelbewaarder van de Koninklijke Grafkelder is, gaan van tijd tot tijd de Rijksgebouwendienst en functionarissen van het Hof hierlangs voor een inspectiebezoek.

De Crypten zijn niet voor het publiek toegankelijk, want de lage, tonvormige gewelven lenen zich niet voor funerair toerisme. Wel kan wel het bovengrondse praalgraf van Willem van Oranje bewonderd worden, Nederlands beroemdste grafmonument.

Ook een aantal andere graftekens van latere Oranje-telgen bevindt zich in het koor van de Nieuwe Kerk, zoals het monument van Koning Willem I (1772-1843).

Dit 6000 kilo wegende beeld, dat in feite geen grafmonument kan worden genoemd, werd in 1901 door de Nederlandse regering gekocht van de erfgenamen van Gravin Henriëtte d`Oultremont, de tweede vrouw van Willem I.

Beide Crypten in Delft

De eerste vier jaar stond het in het Rijksmuseum. Vervolgens stond men het in bruikleen af aan de Hervormde Gemeente van Delft. Daarna werd het geplaatst op de plek waar het nu te bewonderen is.

Achter dit beeld van Koning Willem I ziet de bezoeker een kunstwerk van de beroemde Italiaanse beeldhouwer Antonio Canova.

Het is een ingemetselde stèle ter nagedachtenis aan Willem George Frederik (1774-1799), zoon van stadhouder Willem V en Wilhelmina van Pruisen, die als opperbevelhebber van het Oostenrijkse leger in Padua, Italië overleed en daar zijn rustplaats kreeg.

Het was niet zijn definitieve plek. In 1896 werd zijn stoffelijk overschot door toedoen van Emma naar Nederland overgebracht, samen met het grafteken van Canova. Thans rust deze ook in deze nieuwe Grafkelder van het Geslacht van Oranje-Nassau.

Enkele meters links van de stèle ziet men de plaquette ter nagedachtenis aan Ernst Casimir (1822), zoontje van Koning Willem II en Koningin Anna Paulowna, dat vlak na zijn geboorte stierf aan hydrocefalie (`waterhoofd').

Om bij de kisten van de Vader des vaderlands, zijn vrouw en kinderen alsmede enige andere nazaten die daar waren bijgezet te komen diende men,
volgens de journalisten Mokveld en Van Aggelen die de ruimte tezamen met Prins Hendrik in 1911 ten tijde van de bijzetting van Prinses Pauline,
hebben mogen aanschouwen, door een gang te kruipen van 75 cm hoog. In die tijd stond de kist van Willem de Zwijger kennelijk midden in de open
ruimte, waarvan het koepelachtig plafond ongeveer 200 cm hoog is. Het ligt precies onder het Praalgraf van Willem van Oranje in de Nieuwe Kerk.

Onderstaand vindt men een lijst van de bijgezette nazaten van het Geslacht van Oranje en die van Nassau
later samengevoegd tot dat van Oranje Nassau en vervolgens tot Oranje-Nassau..

Oude Crypte
       
  Naam Gestorven Bijgezet
A. Prins Willem I 10 -07-1584 03-08-1584
B. Louise de Coligny, Gemalin van Prins Willem I 09-10-1620 24-05-1621
C. Prins Maurits 23-04-1625 26-09-1625
D. Elisabeth, Dochter van Prins Frederik Hendrik 04-08-1630 18-08-1630
E. Isabella Charlotte, Dochter van Prins Frederik Hendrik april 1642 onbekend
F. Prins Frederik Hendrik 14-03-1647 10-05-1647
G. Catharine Belgica, Dochter van Prins Willem I 12-04-1648 05-05-1648
H. Amalia van Solms, Gemalin van Prins Frederik Hendrik 08-09-1675 21-12-1675
I. Henriëtte Amalia, Dochter van Prins Frederik Hendrik dec. 1628 onbekend
J. Hendrik Lodewijk, Zoon van Prins Frederik Hendrik
29-12-1639 onbekend
K. Lodewijk, Prins van Bohemen, Zoon van Keurvorst, Frederik van de Palts, Koning van Bohemen 1623 onbekend

Het verhaal van een begrafenisondernemer die rond 1820 deelnam aan de verbouwing en daardoor een aantal kisten moest vernieuwen daar zij bijna uit
elkaar vielen, beschreef de inhoud van een der kisten als volgt: 'In een Gouden Harnas was hij gehuld' had toch een zeer groot waarheidsgehalte
ondanks weerwoord van het Koninklijk Huis en de Regering. Bij onderzoek naar het waarheidsgehalte van dat verhaal, stuitten wij op een tekening van
een van de bekendste Oranje's, namelijk Prins Maurits, zoon van Willem I, 'de Zwijger' van Oranje. Deze plaat toont de Prins in volle
'GOUDEN' wapenuitrusting, die hoogstwaarschijnlijk mee het graf is ingegaan. Er is daarna nimmer meer gewag gemaakt van dit kostbare stuk
(unicaat!) dat werd vervaardigd van en bestond uit PUUR GOUD.

Prins Maurits in het harnas van GOUD en de begeleidende tekst.

Nieuwe Grafkelder
       
  Naam Gestorven Bijgezet
1. Prins Willem II 06-11-1650 08-03-1651
2. Eerstgeboren, levenloze dochter van Prins Willem IV 19-12-1736 22-12-1736
3. Prins Willem IV 22-10-1751 04-02-1752
4. Anna, Gemalin van Prins Willem IV 12-01-1759 23-02-1759
5. George Willem Belgicus, Oudste zoon van Karel Christiaan, Vorst van Nassau-Weilburg en Prinses
Carolina, dochter van Prins Willem IV
27-05-1762 01-06-1762
6. Levenloos kind van de Vorst van Nassau-Weilburg 15-10-1767 24-10-1767
7. Eerstgeboren, Levenloze zoon van Prins Willem V 23-03-1769 28-03-1769
8. Willem George Frederik, Zoon van Prins Willem V 06-01-1799 03-07-1896
9. Wilhelmina Frederika Louise Pauline Charlotte, Dochter van Koning Willem I 22-12-1806 07-04-1911
10. Prins Willem V 09-04-1806 29-04-1958
11. Frederika Louise Wilhelmina, Dochter van Prins Willem V, Gemalin van de Erfprins van Brunswijk-Wolfenbüttel 15-10-1819 26-10-1819
12. Frederika Sophia Wilhelmina, Gemalin van Prins Willem V 09-06-1820 27-11-1822
13. Willem Alexander Ernst Casimir, Zoon van Koning Willem II 22-10-1822 11-05-1860
14. Willem Frederik Nicolaas Karel, Zoon van Prins Willem Frederik Karel 01-11-1834 05-11-1834
15. Frederika Louisa Wilhelmina, Gemalin van Koning Willem I 12-10-1837 26-10-1837
16. Koning Willem I 12-12-1843 02-01-1844
17. Willem Frederik Nicolaas Albert, Zoon van Prins Willem Frederik Karel 23-01-1846 28-01-1846
18. Willem Alexander Frederik Constantijn Nikolaas Michiel, Zoon van Koning Willem II 20-02-1848 21-04-1848
19. Koning Willem II 17-03-1849 04-04-1849
20. Willem Frederik Maurits Alexander Hendrik Karel, 2e Zoon van Koning Willem III 04-06-1850 10-06-1850
21. Anna Paulowna, Gemalin van Koning Willem II 01-03-1865 17-03-1865
22. Louisa Augusta Wilhelmina Amalia, Gemalin van Prins Willem Frederik Karel 06-12-1870 21-12-1870
23. Amalia Maria da Gloria Augusta, Gemalin van Prins Willem Frederik Hendrik 01-05-1872 17-05-1872
24. Sophia Frederika Mathilda, 1e Gemalin van Koning Willem III 03-06-1877 20-06-1877
25. Willem Frederik Hendrik, Zoon van Koning Willem II 13-01-1879 25-01-1879
26. Willem Nicolaas Alexander Frederik Carel Hendrik, Oudste zoon van Koning Willem III 11-06-1879 26-06-1879
27. Willem Frederik Karel, Zoon van Koning Willem I 08-09-1881 23-09-1881
28. Willem Alexander Karel Hendrik Frederik, Zoon van Koning Willem III 21-06-1884 17-07-1884
29. Koning Willem III 23-11-1890 04-12-1890
30. Koningin-Regentes Adelheid Emma Wilhelmina Theresia, 2e Gemalin van Koning Willem III 20-03-1934 27-03-1934
31. Hendrik Wladimir Albrecht Ernst Hertog van Mecklenburg, Prins-Gemaal van Koningin Wilhelmina
03-07-1934 11-07-1934
32. Koningin Wilhelmina 28-11-1962 08-12-1962
33. Claus von Amsberg, Prins-Gemaal van Koningin Beatrix 06-10-2002 15-10-2002
34. Koningin Juliana 20-03-2004 30-03-2004
35. Bernhard von Lippe-Biesterfeld, Prins-Gemaal van Koningin Juliana 01-12-2004 11-12-2004


Twee heren in gesprek in de Koninklijke Crypten, waarschijnlijk Prins Frederik en Prins Alexander

Het praalgraf bevat bronzen vrouwenbeelden zoals; Gerechtigheid, een vrouw met de weegschaal der rechtvaardigheid in haar hand maar
zonder het zwaard. Dan is er nog het vrouwen figuur dat godsdienst voorstelt, ze is aan het lezen in het Nieuwe Testament en een klein kerkgebouw in
haar linkerhand. Dan is er nog het vrouwenbeeld 'Fortitudo' wat Moed of Kracht betekent. In haar rechterhand heeft ze een tak en draagt een
leeuwenhuid die samen voorzichtigheid en kracht voorstellen. Op het praalgraf zijn ook diverse wapenschilden te vinden. Ook is de hond van de Prins op
het praalgraf een plaats gegeven, hiervan werd gezegd dat hij eten en drinken weigerde na de dood van zijn baasje en zo stierf van de honger en de dorst.

Het luik dat vroeger diende als toegang tot de oude kelder is nog steeds aanwezig maar de trap eronder is opgeruimd. Die voormalige ingang bevindt recht
voor het Grafmonument voor Willem I 'de Zwijger' van Oranje, ook wel genoemd de 'Vader des Vaderlands'. Ten slotte is er een plaquette in de zuidelijke
koormuur aangebracht ter herinnering aan de herbegrafenis van stadhouder Willem V (1748-1806) in 1958. Deze laatste stadhouder der Nederlanden
lag eerst in de grafkelder van de Blasiuskerk te Brunswijk, Duitsland.

v.l.n.r. Vooraanzicht, zijaanzicht Grafmonument Prins Willem I 'de Zwijger' van Oranje en dienstingang Koninklijke Crypten

De oudste zoon van Prins Willem, Philips Willem, werd in de St. Sulpicekerk te Diest (Belgie) begraven. De Koning-Stadhouder Willem III en
zijn vrouw Mary Stuart
hebben als Koning en Koningin van Engeland in de Londense Westminster Abbey hun laatste rustplaats. Henriette,
Gravin d'Oultremont de Wegimont
, echtgenote van ex-Koning Willem I werd bijgezet in Wegimont te Belgie. Regelmatig hebben leden van het
Koninklijk Huis
de Grafkelder bezocht. Koningin Emma was kennelijk - voor zover bekend - de laatste Oranje die geregeld nog een bezoek
bracht om bloemen neer te leggen.

Prins Claus alsmede Prinses Juliana en Prins Bernhard kregen daar in 2004 ook hun laatste rustplaats. Links voor in het koor van de
Nieuwe Kerk te Delft bevindt zich overigens ook het grafteken van Hugo de Groot(1583-1645), de wereldberoemde staatsman en geleerde die tevens op
de Markt vóór de Nieuwe Kerk door Frans Leonard Stracké in 1886 monumentaal uitgebeeld werd. Hij wordt ook wel 'Het Delfs Orakel'genoemd.
Hugo de Groot zag dan ook op 10 april 1583 in deze stad het levenslicht. Zijn beroemdste werk `De jure belli acpacis'
(`Over het recht van oorlog en vrede') heeft heel lang als de codex van het volkenrecht gegolden.

In 1923, bij het vijfentwintigjarig regeringsjubileum van Koningin Wilhelmina, werd een begin gemaakt met het plan om een verdiept liggend open
voorportaal als toegang vóór het praalgraf van Willem van Oranje te maken. Dit kon om bouwkundige redenen niet worden gerealiseerd. Als vervanging
kwam er het voorportaal dat aansloot bij de bestaande toegang. De eerder vermelde trap onder de deksteen leidde naar deze betegelde ruimte en hierop
komt de gang uit waaraan zowel de oude als de nieuwe Grafkelder liggen. Bij deze verbouwing volgde weer een herschikking van de kisten. De ingang van
de grafkelders ligt nu voor het koor en wordt bedekt door een twee ton zware zerk, waarin behalve het Wapen van Oranje-Nassau
ook de Latijnse tekst RESURRECTIONEM / EXSPECTAT / GUILELMUS PRIMUS / PATER PATRIAE
(`Hier verwacht Willem de Eerste, Vader des Vaderlands, de wederopstanding') uitgehouwen was.


Grafkelder en Grafmonument Willem I van Oranje

Het Koninklijk Huis is de enige Nederlandse familie, die op grond van de Wet op de Lijkbezorging zelf mag kiezen voor balsemen van het lichaam.
Balseming gebeurt door een conserverende vloeistof op basis van formaline in het lichaam te brengen. Die vloeistof doodt zoveel mogelijk bacteriën
en ziektekiemen, waardoor het stoffelijk overschot langer in goede staat blijft. Hoe sterker het conserveringsmiddel, hoe langer het duurt voor het
lichaam tot ontbinding overgaat. Balsemen is niet vergelijkbaar met mummificeren, zoals veel mensen denken. Door mummificeren kan het lichaam
duizenden jaren in stand bijven. Na balseming vergaat het stoffelijk omhulsel wel. Van Koningin Wilhelmina was bekend, dat zij vreesde
dat balseming haar wederopstanding in gevaar zou kunnen brengen.

Het stoffelijk overschot van Prins Bernhard is ook niet gebalsemd, de Prins wilde dit zelf niet. Dat de meeste Oranjes zijn gebalsemd, had vooral een
praktische reden. In vroeger tijden zaten er vaak weken tussen het tijdstip van overlijden en de bijzetting in de Koninklijke Grafkelder in Delft.
Die tijd was minimaal nodig om de afscheidsdienst en de bijzetting voor te bereiden. Dat maakte zorgvuldige conservering van het stoffelijk overschot
noodzakelijk. Soms bleven de overledenen zelfs maanden boven de grond staan. Prins Maurits, de zoon van Willem de Zwijger, is pas ruim
vijf maanden na zijn dood bijgezet. Zijn stiefmoeder Louise de Coligny spande de kroon: omdat zij in het Franse Fontainebleau overleed,
duurde het ruim zeven maanden voor haar lichaam naar de Koninklijke Grafkelder werd overgebracht.

De Burgemeester van Delft is de huidige Kelderbewaarder. De grafkelder in Delft bestaat uit 2 gedeelten een oude
en een groter nieuwer deel. Uitbouwen of uitbreiden wordt moeilijk, de stabiliteit van de bestaande kelders en de Kerk kan in het gevaar komen.
Het zal dus de komende jaren dringen geblazen worden, omdat het aantal leden van het Koninklijk Huis nog nooit zo groot was.
Op dit moment is in de nieuwe grafkelder nog plaats voor zes personen. Er is nog een nis vrij in de gang waarin Koningin Emma,
Koning Willem III, Prins Hendrik en Koningin Wilhelmina rusten.